Boris Jovanović Kastel: POLIGLOTSKO MORE

082919-23-History-Ancient-Mediterranean-Maritime-Pirate-Piracy

Prostorni i duhovni fenomen – Mediteran, sticajem istorijskih okolnosti i taloženjem slojeva epoha, predodređen da prožima, konfrontira i objedinjuje sukobljene civilizacije, u sebe je apsorbovao sve granične geografije i duh, a opet, s druge strane, nijedna kultura van njega nije mogla egzistirati samostalno, postajući tako njegov nezamjenljiv dio. Ta neprekinuta razmjena ka i iz Mediterana posljedica je omamljive i nadasve volšebne prirode ovog mora toliko odvažnog da drugima oduzme fizionomiju, fiziognomiju i vjekovima profilisani karakter i proglasi ih svojom neotu -đivom baštinom. Uostalom, iz svog elizejskog sopstva i polifonog ega, on emanira toliko opijajućih zrakova potrebnih da oslijepe, iskušaju i zavedu sljedeću žrtvu. Budući da je to kapitel savršeno usklađenih murala sa svih polova vremena i svijeta, svojevrsni bazar eksporta i imorta ideala, jedan nemilosrdni, sirenama na vječitoj straži okružen, vir koji guta znane i neznane ideje, izbacujući ih na površinu kao sopstveni produkt, to se uloga Sredozemlja u geopolitičkom smislu mijenjala iz časa u čas. Opravdano, kao Mediteranac, pitam – da li su feničanski točak, persijska naušnica u kojoj gori buktinja, Arhimedova formula ili Vergilijeva Enejida, konkretni izumi Mediterana kao duhovne frekvencije svjetova? Odgovor zvuči frapantno, naravno da nijesu, ali su svi danas dio mediteranskog nasljeđa. Istovremeno, helenska filozofija, imperija potomaka rimske vučice, neod- gonetnute šifre Keopsove piramide, Servantesovi i ini Don Kihoti, te hrišćanstvo, pravoslavlje, muhamedanstvo i judaizam, nijesu, zapravo, izvorno sredozemni, no opet zahvaljujući erosu ovog poliglotskog mora svi oni postali su i ostali samo mediteranski! Snažna multikulturna evokacija sopstvene povijesti, traume zbog čuvanja snova o veličini i herojsko isticanje apolonske ljepote i dionizijskog uživanja, uz raskoš i očaj na istoj bedri tetovirane, čine Mediteran jedinstvenom pneumom nekada dominantnom u svijetu. Tu niko nema pojedinačno prvenstvo i protivteze su varljive. Spreman je Mediteran da se zarad najdužeg trajanja i opstanka, kao kakva naga festivalska plesačica sa maskom, ubjedljivo travestira u prošlost, religiju, nostalgiju a nerijetko i u mumificiranu gospu kadru da nas već sjutra, poput košmara ili magnovenja, prene iz dokolice i učini mjesečarima i pelegrinima pod njenom pelerinom od talasa. Kao ishodište tri kontinenta na četiri strane svijeta ili Peta strana svijeta velikih kultura, vezanih bez mogućnosti razvezivanja koncima drevnosti, Sredozemlje niti jedan postupak, bio varvarski, građanski ili božiji ne može obesmisliti. Zato, Južna Evropa (kako je to samo nesrećno sročen termin početkom Trećeg milenijuma), Mala Azija i sjeverna Afrika predstavljaju svojevrsne potkontinente i lak plijen globalista, ali sa plemenitom aurom nad sobom i u svom mediteranskom atlasu oni bivstvuju kao neosvojive citadele okružene pustinjama opšte žabokrečine duha. Mediteran, dakle, ne spada u red geografskih pojmova, niti je neka politička činjenica, a ne prihvata biti subjektom i predmetom obrade pomodarskih stvaralaca sezonskog tipa. To je zapravo beskrajni krug začaranih vjekova, bezvremenosti i žive istorije koja iskrsava i opija.

No, pitanje je da li je kao takvu uopšte registruje današnji letargični čovjek. Moguće je čak izračunati kvadraturu začaranog kruga tog mora, kao što je nemoguće razlučiti mit i naravnost u noći koja otvara mogućnost da vidimo eon ispisan na palimpsestu i mora odbjegla nebesima zbog naše bezdušnosti.Takođe, Mediteran liči na rimsku palatu Lateran, sa bezbroj salona, namijenjenih papama, a u njima se nalazi muzej hrišanskih i paganskih relikvija superiorno ujedinjenih u koronu slave. Reljef duhovnog puta na kojem tražimo svoju Euridiku, možemo zagrepsti samo na Mediteranu zato što on predstavlja spasonosnu i alternativnu identifikaciju malih kultura okruženih vojno i ekonomski moćnim susjedima. Kao što već rekosmo, zahvaljujući isključivo soli pučine, Maltežani, Katalonci, Crnogorci … opstaju u vremenima neviđene kulturne i jezičke asimilacije krajem II i početkom III milenijuma. Stoljećima taložena drevnost, neznabožački rituali, helensko-rimska era, evanđeoski poklisari Mesije umrlog zbog nas, inkvizicije, barok, renesansa, reformacija, groteske i komedije, raskoš dvorova, svetost klostera u kastelima i prokletstvo nakon otkrića Novog svijeta, ironija što tim činom jedan Mediteranac, Đenovljanin, donosi smrt Mediteranu, sve je to posebni i neponovljivi kolor Sredozemlja. U njemu ostajem dugo zbunjen ambijentom rekonstruisane istorije i njenog umnožavanja u ogledalima. Očaran legendizovanom svakodnevicom, slušam Bokačove narate u potrazi sebe pod maskama od topaza i sunca.

Zbog ljekovitosti izrasle iz arena različnih svjetova, usljed magičnih preokreta i lapidarija u čije se vaskrsnuće nada, ova oboljela Evropa, između čeljusti zapadnog globalizma i kandži istočnih resursa, misli kako bolest svoje dezorijentisanosti danas može izliječiti samo na Mediteranu. Neprihvatljiva je i čak tendenciozna floskula da Mediteran pripada južnoj regiji takozvane ujedinjene Evrope iz razloga što je upravo on divergencijom i integracijom sopstvenih kontrasta ujedinitelj Starog kontinenta. No, sarkazmima sudbine, hitnut na margine svjetskih zbivanja i izložen kapitalu multinacionalnih koncerna, umalo ne rekoh kancera, Mediteran svojim statusom ne može uticati na značajnije trendove politike i ekonomije, a kad je kultura u pitanju dodjeljuje mu se simbolična uloga koja, naravno, ne može ispuniti veličinu njegove svijesti o negdašnjem Pantokratoru planete i protagonisti slave i umjetnosti. Pasivizirajući Mediteran, SAD danas trpe krizu identiteta jer multikulturalizam i bilingvizam jačaju pojedinačne etnikume. No, američki etnikum i kultura su poljuljani, ideologija je nemoćan katalizator oprečnosti dok njihov ekspanzionizam i supervizorstvo dežurnog vojnika crpe snagu poodavno etički iznemoglog društva. To su parametri dovoljni da potkrijepe tezu o osuđenosti Amerike na odumiranje, kontroverznog profesora S. Hantingtona. Možda osveta Mediterana dolazi kao logičan slijed događanja ili sudbina. Uprkos svemu, u inat tamničarima muze Klio i Sibilama, proročanstvima i Sudnjem danu, mediteransko more, alfabetar svih antičkih retora i robova, mare nostrum, sa svojim strujanjima, klokotanjima, burama i bonacama, zauzima granice bar mojih bora i modrica.